Andrzej Baturo

To były takie dawne czasy, że wydają się nierealne. Nie było wolnej prasy, ale udało nam się stworzyć krąg wolnych fotoreporterów. Lata siedemdziesiąte to był okres naszej młodości i absolutnego zafascynowania fotografią prasową, rozumianą jako wspaniała możliwość komentowania rzeczywistości i pokazywania jej nieoficjalnego oblicza. Nie chodziło o robienie pod czyjeś dyktando tzw. „klatek”, będących jedynie dodatkiem ilustracyjnym do obszernego tekstu. Tu szło o w pełni samodzielną, wielokolumnową fotograficzną wypowiedź publicystyczną. To my wybieraliśmy sobie tematy, o których chcemy mówić. Problemem było „jedynie” przekonanie redaktora naczelnego, że dany temat powinien zostać opublikowany i wtedy udawało się wiele „przemycić”. W momencie akceptacji tematu wybór zdjęć, ich ilość, układ i kadr zależały wyłącznie od nas. To my projektowaliśmy strony przeznaczone na fotoreportaże. Nasza wypowiedź miała być ważniejsza od tekstu, który właściwie mógł ograniczyć się do tytułu i podpisów. Resztę mówiły zdjęcia, które wtedy i tak trzeba było „czytać między wierszami”. W redakcji mieliśmy autorytet i niezależność. Czuliśmy się w takim samym stopniu artystami (część z nas była już członkami Związku Polskich Artystów Fotografików), jak literatami (Hanna Krall czy Ryszard Kapuściński).

Ale oczywiście nie wszystko mogło ukazać się na łamach gazet, w których pracowaliśmy. To były czasy, kiedy fotoreportaż niechętnie wpuszczany był w progi polskich galerii (inaczej niż w świecie), a nam bardzo zależało, aby przetrzeć ścieżki i przekonać, że to też może być sztuka. Wreszcie udało się zrobić pierwsze kroki. ZPAF zorganizował kilka konkursów fotografii socjologicznej (termin używany przez nas celowo zamiast fotografii społecznej). W ślad za konkursami przyszły wystawy. Największym tego typu przedsięwzięciem był zorganizowany naszymi wspólnymi siłami Przegląd Fotografii Socjologicznej w roku 1980 w Bielsku-Białej (zamknięty zresztą po tygodniu przez cenzurę).

Sławek, do którego mówiliśmy per „mistrzu”, był naszym guru. Był dla nas stary (przed czterdziestką!), miał za sobą dwie pierwsze nagrody na konkursach fotografii prasowej, dyplom ASP i niesamowitą charyzmę. Kiedy na początku lat dziewięćdziesiątych otwierałem jego wystawę najpierw w Galerii Starej w Warszawie, a później w Galerii Fotografii B&B w Bielsku, wiedziałem, że już niedługo Sławka nie będzie, a głos mi co chwilę wiązł w gardle. Na jego pogrzeb przyjechali wszyscy oprócz Janka i Juniora. Janek Michlewski już od kilku lat był „po drugiej stronie”. Chorował długo i ciężko, ale zginął tragicznie. Był moim rówieśnikiem, ale to dzięki niemu zostałem fotoreporterem, to on ukształtował moją świadomość zawodową i nie tylko. Junior (Andrzej Kiełbowicz) był już za granicą. Związał się z nami jak był jeszcze uczniem. Urzekł wszystkich nie tylko talentem, ale wrażliwością i taką wręcz dziecięcą dobrocią i naiwnością. Teraz, już poważny, jakoś sobie radzi w Kanadzie.

Czy wybór autorów na tę wystawę, dokonany przez Sławka i Krzysia, był najlepszy? Nie wiem. Nigdy na ten temat nie rozmawialiśmy. Nie wiem czym kierowali się dwadzieścia sześć lat temu. Ja bym teraz wzbogacił ją o kilka nazwisk.