Informator
Poland-Art

Na początku była lalka, którą uważa się za najstarszą zabawkę ludzkości. Znana już od czasów prehistorycznych, stanowiła ważny element praktyk magicznych, odgrywała istotną rolę w obrzędowości i wierzeniach, w końcu stała się, tylko czy aż, zabawką ̶  przedmiotem ukochanym przez dzieci. Była i jest towarzyszką najmłodszych lat, powiernicą najskrytszych tajemnic, setki razy przytulaną, przebieraną, całowaną przez małe i większe dziewczynki. Zabawką, z której ciężko się wyrasta, i z którą trudno się rozstać w dorosłym życiu.

Lalkom od zawsze towarzyszyły domy lalek oraz całe lalkowe gospodarstwa. Ich początków możemy szukać już u ludów prymitywnych i w czasach starożytnych. Najstarsze lalki i miniaturowe sprzęty  odnajdywano w osadach i w grobach dzieci, gdyż zwyczajowo dziecku, które nie doczekało dorosłości, składano do grobu jego zabawki.

Jednakże ich popularność i rozwój przypada w okresie od XVII do XIX wieku, zwłaszcza w Niemczech i Anglii, a także w Holandii, Francji i we Włoszech. W każdym z tych krajów znajdują się obecnie muzea zabawek, gromadzące domki dla lalek, które są swoistym dokumentem czasu, w którym powstały. Konstrukcje domów to wierne modele budynków istniejących w danej epoce. Także ich miniaturowe wnętrza odzwierciedlają oryginalny podział na poszczególne pomieszczenia: sypialnie, kuchnie, bawialnie, salony, łazienki, piwnice i wiele innych.

Umeblowane i wyposażone w przedmioty i urządzenia zrobione identycznie jak pierwowzory, z takich samych tworzyw i materiałów, a często nawet przez tych samych rzemieślników, którzy zaopatrywali  prawdziwe domy. Stolarze wykonywali miniatury mebli, malarze malowali swe dzieła w odpowiedniej do domku skali, maleńką ceramiką zajmowali się garncarze, a ludwisarze odlewali komplety cynowych naczyń do kuchni. Domki zamieszkiwane były przez lalki, które wyobrażały wszystkie postaci rodziny, łącznie ze służbą. Ich ubrania, buty, kapelusze były uszyte przez krawców, szewców i kapeluszników.

Oczywiście na takie domki mogli sobie pozwolić jedynie ludzie najbogatsi, znajdowały się one na dworach królewskich i książęcych lub w domach arystokracji.

Mniejsze i uboższe domki produkowane były w całości w wyspecjalizowanych warsztatach rzemieślniczych, aczkolwiek także ich wyposażenie odzwierciedlało pochodzenie społeczne i status materialny właściciela.

Dzięki takiej drobiazgowej dbałości o wszystkie elementy, jakie składały się na domek dla lalek, na detale, które były dopełnieniem znakomitej całości, współcześni badacze kultury, historycy ,socjolodzy, a także odwiedzający wystawy w muzeach mogą traktować domki jak nieskończone źródło wiedzy o ludziach, o tym jak i gdzie żyli, czym się otaczali. Począwszy od olbrzymich domów z wieloma pomieszczeniami, poprzez nieduże, złożone z podłogi, z dwóch lub trzech ścianek pokoiki, a skończywszy na niezliczonej ilości miniaturowych sklepików, klas szkolnych, kuchni ̶  wszystkie te zabawki – nie zabawki, są niezwykłymi, trójwymiarowymi nośnikami minionego czasu.

Bożena Donnerstag

Prezentowane na wystawie obiekty pochodzą ze zbiorów:

Rodziny Sosenko z Krakowa, Anety Popiel – Machnickiej i Agnieszki Krasickiej z Warszawy, Beaty Powązki z Rzeszowa, Adelajdy Toll z Katowic oraz z Miejskiego Muzeum Zabawek w Karpaczu, Muzeum Śląskiego i Muzeum Historii Katowic