Informator
Poland-Art

Trzy nielegalne emigrantki opętane przez izraelskiego artystę. Ostatnie dni Trzeciej Rzeszy widziane oczyma kochanki Adolfa Hitlera. Dziecko przemawiające głosem ojca w nieznanym mu języku. Belgijska surrealistka, której nigdy nie było. Tragiczne żarty, ostateczne wyznania, misterne mistyfikacje i świat widziany zza grobu przez „dynamicznego umarłego”. Za tym wszystkim stoi Roee Rosen – malarz, pisarz, filmowiec, laureat nagrody Orizzonti na 67. Festiwalu Filmowym w Wenecji w 2010 roku, zasłużenie cieszący się sławą najbardziej prowokacyjnego intelektualnie współczesnego artysty w Izraelu.

Świat sztuki zwrócił uwagę na Roee Rosena w 1997 roku, kiedy w pracy Live and Die as Eva Braun (Żyj i umrzyj jako Eva Braun) zaproponował odbiorcom wcielenie się w kochankę Adolfa Hitlera i przyjęcie jej punktu widzenia ze wszystkimi tego politycznymi, etycznymi i erotycznymi konsekwencjami. Literacko-malarska instalacja pokazywana była w Muzeum Izraela w Jerozolimie i na głośnej wystawie Mirroring Evil w nowojorskim Muzeum Żydowskim. W Warszawie obok Evy Braun Rosen przedstawia dwie kolejne narracje rozgrywające się na pograniczu fikcji i rzeczywistości: Justine Frank i Confessions (Wyznania). W pierwszym z projektów Rosen kreuje postać (a także dzieło) fikcyjnej międzywojennej surrealistki, belgijskiej Żydówki nazwiskiem Justine Frank. Confessions to swoista spowiedź artysty, „kamień milowy w historii deprawacji i czystego zła”, ostateczne wyznanie, które Rosen wkłada w usta trzech kobiet, nielegalnie przebywających w Izraelu emigrantek.

Czwartym projektem prezentowanym w ramach warszawskiej wystawy Roee Rosena, jest jego nowy film Hilarious, zrealizowany w konwencji telewizyjnego show typu stand-up comedy eksperyment w dziedzinie posuniętego za daleko żartu i tragicznego komizmu.

Uzupełnieniem prezentacji są cykle malarskie Frosted Self Portraits i Martyr's paintings oraz The Funeral Paintings (Obrazy pogrzebowe), w których jesteśmy zaproszeni do spojrzenia z punktu widzenia martwego artysty – leżącego w grobie Roee Rosena, „dynamicznego umarłego”.

*

Intelektualna prowokacja jest ulubioną przez Roee Rosena metodą inicjowania dyskusji; sam artysta zajmuje w debacie dwuznaczne moralnie stanowiska i proponuje najbardziej karkołomne punkty widzenia. Twórczość Rosena to ryzykowna gra, prowadzona z publicznością przez artystę, który przedstawia się jako rozmiłowany w transgresyjnych gestach notoryczny obrazoburca, ostentacyjnie (i nie bez perwersyjnej przyjemności) łamiący zasady przyzwoitości i poprawności politycznej. Do kluczowych posunięć w tej grze należą manipulacje pojęciem osobowości – odgrywanie ról, kreowanie fikcyjnych postaci i przywłaszczanie sobie cudzych tożsamości. Bohaterkami i przedmiotami tych demonicznych operacji są najczęściej kobiety – żeńskie sobowtóry, alter ego i wcielenia artysty, które stają się medium parateatralnych performance, ale także ofiarami symbolicznego Opętania.

Spektakl twórczości Rosena rozgrywa się na skrzyżowaniu sztuk wizualnych, literatury i kina, spełnia się zaś w rozbudowanych narracjach z pogranicza fikcji i rzeczywistości, w ryzykownych maskaradach i prowokacyjnych mistyfikacjach.
Tematem, który Rosen rozwija między wierszami swoich artystycznych scenariuszy, jest śmierć, rozumiana w prywatnym, fizycznym sensie, ale również jako miejsce w przeszłości, pamięci i historii. Przeszczepione w teraźniejszość, śmierć i historia stają się przedmiotami manipulacji, politycznych polemik i pożądania, otwartym polem do awanturniczych spekulacji; Roee Rosen jest aż nazbyt chętny, aby takie spekulacje prowadzić.

---

---

Projekty na wystawie:

1. Live and Die as Eva Braun / Żyj i umrzyj jako Eva Braun (1995-1997)

Instalacja literacko-malarska – rozgrywający się w przestrzeni galerii wirtualny scenariusz dla widza, któremu Rosen proponuje zobaczenie świata oczyma Evy Braun, kochanki Adolfa Hitlera, przeżywającej ostatnie dni II Wojny Światowej w bunkrze w podziemiach płonącego Berlina.

Kiedy praca została po raz pierwszy pokazana w Muzeum Izraela w Jerozolimie, wywołała burzliwą publiczną dyskusję. Członkowie prawicowej partii MAFDAL zażądali usunięcia Evy Braun z Muzeum. Mimo kontrowersji instalacja Rosena została uznana za dzieło przełomowe w podejściu do reprezentacji Holokaustu i była z powodzeniem wystawiana w Berlinie i Nowym Jorku. Znana teoretyczka i badaczka sztuki współczesnej Linda Nochlin napisała w „Artforum”, że wykreowane przez Roee Rosena „doświadczenie życia i śmierci jest niezapomniane i nieporównywalne z niczym innym”.

2. Justine Frank (1998 – 2005)

Ekspozycja prac malarskich i graficznych z towarzyszeniem filmów dokumentalnych i archiwaliów. Justine Frank (1900 – 1943) to stworzona przez Roee Rosena fikcyjna artystka z kręgu surrealizmu, belgijska Żydówka, rzekoma kochanka André Bretona. Po odrzuceniu przez mizoginistyczne bractwo surrealistów Frank wyjeżdża w latach 30. do Palestyny. Nie odnajduje się w ruchu syjonistycznym, zmaga się ze swoją żydowską tożsamością i mesjanistycznymi wizjami; obrazoburcza, przesycona seksualnością i mistyką surrealistyczna twórczość Justine Frank nie znajduje akceptacji i popada w totalne zapomnienie.

Rosen stworzył kompletny dorobek malarski Justine Frank. Jest także autorem tekstów krytycznych na jej temat oraz powieściowej „autobiografii erotycznej” Frank pt. Sweet Sweat (Sternberg Press / Estra City, Berlin / Oslo, 2009). W filmach wideo artysta wciela się w historyczki sztuki i teoretyczki dyskutujące ponownie nad „odkrytą” twórczością Justine Frank.

3. The Confessions of Roee Rosen / Wyznania Roee Rosena (2007-2008)

Projekt filmowy w formie ostatecznego wyznania-spowiedzi artysty. Głównym elementem Confessions jest pełnometrażowy film, w którym „wyznanie” Rosena przedstawiają trzy kobiety – pracujące w Izraelu nielegalne emigrantki z Rumunii, Filipin i Kenii. W kolejnych częściach filmu każda z kobiet przedstawia się jako Roee Rosen. Żadna z nich nie zna hebrajskiego, języka, w którym składają „wyznanie” artysty. Rosen symbolicznie opętuje bohaterki, traktuje jako medium swojej spowiedzi: aktorki uczą się tekstu fonetycznie, recytują „wyznanie”, które nie należy do nich i którego treści, nawiasem mówiąc bardzo bulwersujących, nie rozumieją.

Confessions zorganizowane są na wzór produktu z rynku kinematograficznego. Pełnometrażowemu filmowi towarzyszą dodatki specjalne: montaż wyciętych sekwencji, tzw. behind the scenes, teledysk z oryginalną muzyką do filmu, a także zapowiadający cały projekt trailer, wideo Confessions coming soon, w którym Rosen „opętuje” i wciela się w swojego siedmioletniego syna Hilela. Podobnie jak w pełnometrażowym filmie dziecko przemawia słowami swojego ojca, w języku, którego nie zna (tym razem jest to angielski), zapowiadając Wyznania jako kamień milowy „w historii deprawacji i czystego zła”.

4. Hilarious (2010)

Premiera filmu Hilarious odbyła się w Tate Modern w Londynie w 2010 roku. Hilarious jest inscenizacją tragedii w konwencji telewizyjnego programu rozrywkowego typu stand-up comedian show. Hilarious to eksperyment w dziedzinie dysfunkcyjnego humoru, badanie potencjału sytuacji, w której zmuszani jesteśmy do śmiechu, choć nie ma się z czego śmiać.


Roee Rosen (ur. 1963, mieszka i pracuje w Tel Awiwie) jest malarzem, pisarzem, filmowcem i teoretykiem sztuki. W oczach międzynarodowych krytyków należy do najważniejszych artystów działających dziś w Izraelu. Przełomem w karierze artysty był projekt Live and Die as Eva Braun, zaprezentowany w Muzeum Izraela w Jerozolimie w 1997 roku. Rosen skonstruował wizualno-literacki scenariusz, pozwalający widzowi wirtualnie wcielić się w tytułową Evę Braun, postać historyczną, kochankę Adolfa Hitlera, i zobaczyć świat jej oczyma w berlińskim bunkrze w ostatnich dniach II Wojny Światowej – ze wszystkimi perwersyjnymi, erotycznymi, politycznymi i etycznymi konsekwencjami takiej gry. W Live and die as Eva Braun Rosen podjął zasadniczy dla izraelskiej świadomości temat Holokaustu z karkołomnej, niemal niemożliwej do przyjęcia perspektywy. Jednocześnie zapowiedział swoją strategię artystyczną, opartą na przenikaniu się kreacji wizualnych i literackich, zorganizowanych w złożone, rozbudowane narracje.

To wszechstronne podejście było kontynuowane w Justine Frank i The Confessions of Roee Rosen, projektach, które obok Evy Braun należą do najważniejszych osiągnięć w twórczości artysty. W obydwu pracach obecne są kluczowe elementy sztuki Rosena: badanie intelektualnego potencjału transgresji i obrazoburczego gestu, manipulowanie pojęciem tożsamości, pytanie o możliwości tworzenia fikcyjnych osób, zacieranie granicy między świadomością widza, autora i przedstawionych postaci, akty wcielania się w Innego, który staje się medium parateatralnego performansu, ale również ofiarą symbolicznego Opętania.