Wszystkie pokazane na wystawie zabytki pochodzą z własnych zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, ze skarbów znalezionych na terenie Wielkopolski – Zalesia, Obry Nowej, Zbierska, Grójca i Chomiąży. Inne skarby wielkopolskie prezentowane są w formie wystawy planszowej, przygotowanej przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Przedmiotem wystawy są depozyty powierzane ziemi od X do XV wieku, na terytorium Wielkopolski z Kujawami oraz Ziemią Lubuską, czyli z terenów historycznej Wielkopolski. Pochodzi stąd nieporównywalnie więcej skarbów niż z o wiele bardziej rozwiniętej Europy Zachodniej, Bizancjum czy terytoriów arabskich.
Odkrywanie skarbów jest odwiecznym marzeniem większości ludzi. Świadczą o tym liczne legendy, baśnie, jak i literatura przygodowa czy film. W roku 2010 w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy prezentowano cieszącą się dużym zainteresowaniem wystawę "Skarby Średniowieczne Wielkopolski". Można było na niej podziwiać ponad 2000 sztuk monet i biżuterii z około 20 polskich muzeów i instytucji naukowych, w których zdeponowano skarby wielkopolskie. W związku z przyciągającą uwagę tematyką wystawy postanowiliśmy zaprezentować ją w formie planszowej. Przedstawia ona depozyty powierzane ziemi od X do XV wieku, obejmując terytorium Wielkopolski z Kujawami oraz Ziemią Lubuską, czyli z terenów historycznej Wielkopolski. Pochodzi stąd nieporównywalnie więcej skarbów niż z o wiele bardziej rozwiniętej Europy Zachodniej, Bizancjum czy terytoriów arabskich.
Zawartość skarbów zmienia się wraz z upływem czasu, jednak zawsze znajdują się w nich monety uzupełnione z reguły innymi postaciami srebra. W najwcześniejszych zespołach odkrytych na terenie Wielkopolski (X w.) mamy do czynienia z importowanymi monetami arabskimi przede wszystkim w postaci połówek i ćwiartek, dopełnianych biżuterią srebrną kompletną oraz w postaci złomu. W depozytach z przełomu X i XI wieku ulega zmianie relacja między dirhamami w postaci ułamków na korzyść całych monet zachodnioeuropejskich. W skarbach z pełnego średniowiecza (XIII-XV w.) nie spotyka się już dirhamów i monet bizantyńskich ani filigranowej i masywnej biżuterii, lecz monety rodzime (głównie książąt dzielnicowych) i pochodzące z mennic naszych sąsiadów (głównie czeskich, krzyżackich i brandenburskich), a wyjątkiem są monety czy ozdoby docierające z dalszych stron świata.
Ciekawszym znaleziskiem jest depozyt odkryty w palatium na Ostrowie Lednickim, dostarczający unikatowego, a zarazem bogatego zespołu monet, tzw. kwartników śląskich. Równie interesujący jest skarb z Poznania, zawierający, obok tysięcy groszy praskich (głównej waluty czternasto- i piętnastowiecznej Europy Środkowej), jeden egzemplarz grosza krakowskiego Kazimierza III Wielkiego.
Dominującym składnikiem zespołów monetarnych z 2. połowy XIV i XV wieku są półgrosze i denary jagiellońskie, dzięki którym depozyty monetarne późnego średniowiecza zbliżają się niekiedy swą wielkością do największych zespołów z X i XI wieku.
Należy pamiętać, że równie ciekawym elementem większości skarbów są naczynia stanowiące zabezpieczenia cennych depozytów.
Skarbami odmiennego rodzaju są obecnie często odkrywane znaleziska grobowe. Niekiedy dostarczają one szczególnie pięknych przykładów monet i biżuterii. Zalicza się do nich m.in. bogato ornamentowana kaptorga z Bodzi, naszyjnik z kaptorg z Dziekanowic czy bransoleta z Giecza, a także grosz turoński Filipa IV Pięknego, pozyskany podczas badań wykopaliskowych w Łeknie.
Tekst: Agnieszka Murawska, Arkadiusz Tabaka, Maciej Widawski
Na fotografiach:Zalesie, powiat koniński
Ukryty po 976 r., waga ok. 2,5 kg
Zawartość: monety arabskie, bizantyjskie i zachodnioeuropejskie, liczne ułamki monet, fragmenty ozdób, placki i sztabki srebrne.
Obra Nowa, powiat wolsztyński
Ukryty po 992 r., waga zachowanej części ok. 1,3 kg
Zawartość: monety arabskie, bizantyjskie i zachodnioeuropejskie, ułamki monet, w tym fragment denara Bolesława Chrobrego, ozdoby, placki i sztabki srebrne.
Zbiersk, powiat kaliski
Ukryty po 1061 r., waga zachowanej w PMA części ok. 65 g
Zawartość: denary europejskie – anglosaskie, niemieckie, czeskie i węgierskie.
Grójec, obecnie Konin
Ukryty po 1077 r., waga ok. 5 kg
Zawartość: monety zachodnioeuropejskie całe oraz fragmenty, niewielka liczba fragmentów ozdób i lanego srebra.
Chomiąża Księża, powiat żniński
Ukryty po 1477 r.
Zawartość: 1810 monet, głównie szelągów krzyżackich; monety polskie – półgrosze koronne i lwowskie oraz trzeciaki Władysława Jagiełły (1386-1434); szelągi miejskie Gdańska, Torunia i Elbląga emitowane za panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492).
Fotografie zabytków PMA: Roman Sofuł, mgr Maciej Widawski
